วันสงกรานต์

วันสงกรานต์


เรื่อง/เรียบเรียง : ผ้าไหม  ยังฤทธิ์

 

       วันสงกรานต์เป็นวันสำคัญอีกวันหนึ่งของชาวไทย จากในอดีตที่เป็นวันขึ้นปีใหม่ไทย จนถึงในปัจจุบันนี้ช่วงเทศกาลสงกรานต์ถือเป็นช่วงเวลาสำคัญที่ครอบครัวจะได้อยู่พร้อมหน้าพร้อมตากัน ร่วมกันทำบุญและรดน้ำดำหัวญาติผู้ใหญ่ อีกทั้งยังเป็นช่วงเวลาพักผ่อนของใครหลายๆ คนด้วย และเนื่องในวันสงกรานต์ที่กำลังจะมาถึงนี้ ทาง EdTech Creation จึงมีสาระน่ารู้เกี่ยวกับวันสงกรานต์มาฝากกันค่ะ

ความหมายและประวัติความเป็นมาของวันสงกรานต์
       “สงกรานต์” เป็นคำในภาษาสันสกฤต แปลว่า เคลื่อนย้ายเข้าไปหรือผ่าน ในที่นี้หมายถึงวันที่พระอาทิตย์เคลื่อนย้ายจากราศีหนึ่งไปสู่อีกราศีหนึ่ง เรียกว่า วันสงกรานต์ แต่เฉพาะวันที่พระอาทิตย์เคลื่อนย้ายจากราศีมีนเข้าไปสู่ราศีเมษ ถือเป็นกรณีพิเศษ เรียกว่า “วันมหาสงกรานต์” ในสมัยโบราณถือเอาวันนี้เป็นวันขึ้นปีใหม่

       วันขึ้นปีใหม่ข้างต้นนั้นมีกำเนิดมาจากอินเดีย ต่อมาไทยและชนชาติอื่นๆ ในแถบภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ พม่า มอญ ลาว เขมร ต่างรับแนวความคิดนี้มาใช้เป็นวันขึ้นปีใหม่ประจำชาติของตน

       แม้ปัจจุบันเราจะนับวันปีใหม่ตามสากล คือ วันที่ 1 มกราคม แต่คติโบราณที่นับว่าวันสงกรานต์เป็นวันขึ้นปีใหม่ของไทยนั้น ก็ยังเป็นที่เชื่อถือสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งโหรจะเป็นผู้คำนวณโดยอาศัยคัมภีร์สุริยยาตร ตามปกติกำหนดไว้ 3 วัน วันแรกเรียกว่าวันมหาสงกรานต์ คือ วันที่พระอาทิตย์เคลื่อนจากราศีมีนเข้าสู่ราศีเมษ วันที่ 2 เป็นวันเนา และวันที่ 3 เป็นวันเถลิงศก(วันขึ้นปีใหม่ของจุลศักราช) โดยปฏิทินหลวงในปัจจุบันกำหนดให้วันที่ 13-15 เมษายน เป็นวันเทศกาลสงกรานต์ แต่วันเถลิงศกยังอาศัยการคำนวณอยู่ บางปีจึงเป็นวันที่ 15 เมษายน และบางปีเป็นวันที่ 16 เมษายน

       ในสมัยก่อนคนไทยจะให้ความสนใจกับ “ประกาศสงกรานต์” เนื่องจากยังไม่มีเครื่องมือสื่อสารที่จะแจ้งให้ทราบล่วงหน้าในเรื่องสภาพดินฟ้าอากาศ และวันสำคัญต่างๆ เหมือนเช่นในปัจจุบัน ดังนั้นประกาศสงกรานต์ประจำปีของทางราชการจึงมีประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิตของประชาชนซึ่งส่วนใหญ่ประกอบอาชีพกสิกรรม โดยข้อความในประกาศสงกรานต์ประกอบไปด้วย นางสงกรานต์และองค์ประกอบอื่นๆ ของนางสงกรานต์ วันมหาสงกรานต์ วันเนา วันเถลิงศก เกณฑ์พิรุณศาสตร์ เกณฑ์ธาราธิคุณ เกณฑ์ธัญญาหาร เกณฑ์นาคให้น้ำ ตลอดจนเกณฑ์วันมงคลและวันอัปมงคล ประชาชนในสมัยก่อนจึงถือว่าประกาศสงกรานต์เป็นคำทำนายที่บอกให้ทราบเกี่ยวกับเรื่องน้ำ อาหาร และความอุดมสมบูรณ์ของบ้านเมืองในอนาคต

การจัดกิจกรรมวันสงกรานต์ในภาคต่างๆ
       วันสงกรานต์ไม่ได้มีความหมายเป็นเพียงวันเถลิงศกหรือวันขึ้นปีใหม่ของไทยเท่านั้น แต่ยังเป็นประเพณีสำคัญที่ผูกพันกับชีวิตความเป็นอยู่ของคนไทยอย่างมาก ทั้งด้านครอบครัวที่ลูกหลานจะได้กลับไปเยี่ยมเยียนญาติผู้ใหญ่ และชาวพุทธที่จะได้เข้าร่วมพิธีทางศาสนา ประเพณีสงกรานต์นั้นมีกำหนดงาน 3 วัน คือ วันมหาสงกรานต์ วันเนา และวันเถลิงศก ซึ่งคนไทยในทุกภูมิภาคมีแนวปฏิบัติคล้ายกัน ต่างเพียงรายละเอียดเล็กน้อย ดังนี้

   ภาคกลาง
       ในวันสงกรานต์ ประชาชนจัดเตรียมอาหารคาวหวานไปทำบุญเลี้ยงพระที่วัด ในวันนี้ทุกคนจะแต่งกายด้วยเสื้อผ้าชุดใหม่สีสันสดใส เมื่อทำบุญเสร็จจะบังสุกุลอัฐิของบรรพบุรุษผู้ล่วงลับไปแล้ว เป็นการอุทิศผลบุญไปให้ การกระทำนี้แสดงถึงความกตัญญูที่ลูกหลานมีต่อบรรพบุรุษผู้มีพระคุณที่ล่วงลับไปแล้ว นอกจากนี้ยังมีกิจกรรมอื่นอีก ได้แก่ การก่อพระเจดีย์ทราย การปล่อยนกปล่อยปลา การสรงน้ำพระพุทธรูปและพระสงฆ์ การรดน้ำขอพรจากบุพการีหรือผู้ใหญ่ที่นับถือ การเล่นกีฬาพื้นเมือง การชมมหรสพต่างๆ

    ภาคใต้
       ในภาคใต้เรียกวันสงกรานต์ว่า “วันว่าง” โดยตลอดเวลา 3 วันของเทศกาลสงกรานต์ทุกคนต้องทำตัวให้ว่าง ละ และวางกายใจให้เว้นจากภารกิจการงานทุกอย่าง ต้องทำจิตใจให้เบิกบานแจ่มใสตลอดทั้ง 3 วัน
       วันที่ 13 เมษายน เรียกว่า “วันส่งเจ้าเมืองเก่าหรือวันเจ้าเมืองเก่า” ด้วยมีความเชื่อแต่โบราณว่า ในวันนี้เทวดาผู้คุ้มครองรักษาเมืองจะเดินทางขึ้นไปชุมนุมกันบนสวรรค์ ชาวบ้านจะทำความสะอาดบ้านเรือนของตน และยังนิยมประกอบพิธีสะเดาะเคราะห์ เพื่อให้เคราะห์กรรมต่างๆ ที่มีอยู่ลอยน้ำตามเจ้าเมืองเก่าไป และมักสรงน้ำพระพุทธรูปสำคัญในวันนี้ด้วย
       วันที่ 14 เมษายน เรียกว่า “วันว่าง” หมายถึง วันที่ปราศจากเทวดาคุ้มครองรักษาบ้านเมือง ชาวบ้านจึงงดการทำงาน และพากันไปตักบาตรทำบุญเลี้ยงพระที่วัด ทำบุญอัฐิเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว เสร็จจากการทำบุญเลี้ยงพระ ก็มีพิธีสรงน้ำพระสงฆ์ รดน้ำบิดามารดาญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือ พิธีรดน้ำนี้เรียกว่า สระหัววันว่าง
       วันที่ 15 เมษายน เรียกว่า “วันรับเจ้าเมืองใหม่” หรือบางท้องถิ่นเรียกว่า วันเบญจา เป็นวันต้อนรับเทวดาองค์ใหม่ ที่จะมาปกปักรักษาดูแลเมืองแทนเทวดาองค์เดิมที่กลับขึ้นสู่สวรรค์ไปแล้ว ในวันนี้ชาวบ้านมักแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าใหม่ และยังคงนำอาหารคาวหวานไปทำบุญเลี้ยงพระที่วัด นอกจากนี้ยังปล่อยนกปล่อยปลา ก่อพระเจดีย์ทราย เล่นสาดน้ำกัน รวมทั้งการละเล่นพื้นเมือง และมหรสพต่างๆ เช่นเดียวกับภาคอื่นๆ

    ภาคเหนือ
       วันที่ 13 เมษายน เรียกว่า “วันสังขารล่อง” หมายถึง วันสิ้นสุดศักราชเก่าหรือวันส่งท้ายปีเก่า ผู้คนจะตื่นแต่เช้า ทำความสะอาดบ้านเรือน ในตอนเช้าจะยิงปืนหรือจุดประทัด เพื่อขับไล่สิ่งอัปมงคลทั้งหลายให้หมดไป จากนั้นจะชำระล้างร่างกาย แต่งตัวด้วยเสื้อผ้าใหม่เพื่อเป็นการต้อนรับปีใหม่ และเริ่มเล่นรดน้ำสาดน้ำกัน
       วันที่สองของเทศกาลสงกรานต์ เรียกว่า “วันเนา” เป็นวันที่ชาวบ้านจัดเตรียมอาหารคาวหวานและสิ่งของต่างๆ เพื่อใช้ทำบุญเลี้ยงพระที่วัด และแจกให้แก่ญาติพี่น้อง เพื่อนบ้าน ในวันนี้เป็นวันที่ต้องระมัดระวัง ไม่ให้มีอารมณ์ขุ่นเคือง โกรธ ห้ามกล่าวคำหยาบ ด้วยมีความเชื่อว่าจะทำให้เกิดอัปมงคล ในสมัยก่อนวันเนาเป็นวันที่ชาวบ้านจะร่วมใจกันขนทรายจากริมแม่น้ำเข้าไปกองไว้ที่ลานวัด และเล่นสาดน้ำกันเป็นที่สนุกสนาน
       วันที่สามของเทศกาลสงกรานต์ เรียกว่า “วันพญาวันหรือวันเถลิงศก” เป็นวันขึ้นปีใหม่ตามประเพณี ตอนเช้า ชาวบ้านจะไปทำบุญตักบาตร เลี้ยงพระที่วัด ถวายทานพระเจดีย์ทรายที่ก่อไว้ในวันก่อน ทำบุญอัฐิบรรพบุรุษ เสร็จแล้วจึงสรงน้ำพระพุทธรูป พระพุทธเจดีย์ พระบรมธาตุ และพระสงฆ์
       พิธีกรรมในเทศกาลสงกรานต์ของภาคเหนือยังมีต่ออีก 2 วัน ในวันที่สี่ เรียกว่า “วันปากปี” ถือกันว่าเป็นวันเริ่มต้นของปีใหม่ ชาวบ้านจะพร้อมใจกันทำบุญใจบ้านหรือสะดือบ้าน (บริเวณที่ตั้งเสาใจบ้านหรือเสากลางหมู่บ้าน) และในตอนสายชาวบ้านจะไปชุมนุมกันที่ใจบ้าน ซึ่งเป็นศูนย์กลางของหมู่บ้าน เพื่อทำพิธีบูชาท้าวจตุโลกบาล เรียกว่า พิธีแปลงบ้าน และส่งเคราะห์บ้าน
       ในวันที่ห้าของเทศกาลสงกรานต์ คือ “วันปากเดือน” ถือกันว่าเป็นวันเริ่มต้นของเดือนใหม่คือเดือนแรกแห่งปี ในวันนี้มีการส่งเคราะห์ต่างๆ ตามแบบที่นิยมกันมาแต่โบราณ ระหว่างเทศกาลจะมีการเล่นรดน้ำปีใหม่หรือดำหัว การละเล่นมหรสพ และการละเล่นพื้นเมืองต่างๆ

    ภาคอีสาน
        เมื่อใกล้ถึงวันสงกรานต์ ชาวบ้านจะพากันทำความสะอาดบ้านเรือน และจัดเตรียมอาหารไว้ล่วงหน้า เพื่อต้อนรับวันปีใหม่ เมื่อถึงกำหนดวันสงกรานต์ ก็จะจัดทำอาหารคาวหวานไปทำบุญเลี้ยงพระที่วัดตลอด 3 วัน หลังการเลี้ยงพระจะสรงน้ำพระพุทธรูปและพระสงฆ์ แล้วทำบุญอัฐิบรรพบุรุษ เรียกว่า “ซักอนิจจาหรือชักอนิจจา” จากนั้นจึงมีการละเล่นมหรสพพื้นบ้านต่างๆ ในบริเวณลานวัดนั้นอย่างสนุกสนานทั้ง 3 วัน
        บางครอบครัวเมื่อเสร็จจากการทำบุญ จะนำอาหารคาวหวานและสิ่งของต่างๆ ไปเยี่ยมอวยพรบิดามารดา ญาติผู้ใหญ่ หรือบุคคลที่ตนนับถือ บางหมู่บ้านระหว่างเทศกาลสงกรานต์จะมีการเล่นรำตรุษ คือ มีขบวนดนตรีเดินร้องรำตามจังหวะดนตรีผ่านไปตามหมู่บ้าน เนื้อร้องมักกล่าวเกี่ยวกับความสำคัญของวันตรุษสงกรานต์ และอวยพรให้แก่เจ้าของบ้านและคนทั่วไป นอกจากนั้นจะมีการก่อพระเจดีย์ทรายหรือขนทรายเข้าวัด และปล่อยนกปล่อยปลาเช่นเดียวกับภาคอื่นๆ วันสุดท้ายของเทศกาลจะทำบุญหมู่บ้าน โดยการปลูกปะรำพิธีกลางหมู่บ้าน แล้วนิมนต์พระสงฆ์มาสวดพระพุทธมนต์ในตอนเย็น รุ่งเช้าจะทำบุญตักบาตร พระสงฆ์ประพรมน้ำพระพุทธมนต์ทั่วหมู่บ้าน เพื่อขับไล่สิ่งอัปมงคล เป็นการต้อนรับโชคชัยในวันขึ้นปีใหม่

       ดังที่กล่าวข้างต้นจะเห็นได้ว่าคนไทยในทุกภูมิภาคให้ความสำคัญกับวันสงกรานต์ ซึ่งในปัจจุบันยังมีความสำคัญเพิ่มขึ้น โดยทางราชการกำหนดให้วันที่ 13 เมษายนเป็นวันผู้สูงอายุแห่งชาติ และวันที่ 14 เมษายนเป็นวันครอบครัวอีกด้วย

กิจกรรมวันสงกรานต์สำหรับเด็ก
       การจะสอนให้เด็กรู้จักวันสงกรานต์นั้น ครู ครอบครัว และชุมชนมีบทบาทสำคัญที่จะต้องร่วมมือกันส่งเสริมการเรียนรู้ของเด็ก เพื่อให้เด็กเห็นความสำคัญของประเพณีสงกรานต์ และได้ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการสืบทอดประเพณีไทยต่อไป
       เด็กจะจดจำและเข้าใจความหมายของวันสงกรานต์ได้ดีถ้าได้ปฏิบัติจริง โดยครูอาจจัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้เด็กแสดงบทบาทสมมติหรือทำท่าเลียนแบบกิจกรรมในวันสงกรานต์ ได้แก่ ไปตักบาตร ทำบุญ สรงน้ำพระ รดน้ำขอพรผู้ใหญ่ ปล่อยนก ปล่อยปลา เล่นสาดน้ำ การแสดงบทบาทสมมติทำให้เด็กได้ร่วมวางแผน ตัดสินใจเลือกและลงมือปฏิบัติ เป็นการเรียนรู้ทางสังคม ได้คิดขณะเลียนแบบการกระทำและเสียงต่างๆ ได้ใช้ภาษาขณะแสดงความรู้สึกด้วยคำพูด ได้ทักษะทางวิทยาศาสตร์ที่สังเกตคุณสมบัติของน้ำที่สรงพระและรดน้ำขอพรผู้ใหญ่ ในด้านทักษะคณิตศาสตร์ที่เปรียบเทียบปริมาณของน้ำที่สรงพระ ขนาดของนกและปลา หรือจำนวนของสัตว์ที่ปล่อย รูปทรงของห่ออาหารที่ตักบาตรทำบุญ ฯลฯ
       เมื่อถึงช่วงเทศกาลสงกรานต์ พ่อแม่หรือผู้ปกครองควรให้เด็กมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ ได้แก่ พาไปทำบุญตักบาตรที่วัด สอนให้เด็กสรงน้ำพระพุทธรูป พาเด็กไปรดน้ำดำหัวญาติผู้ใหญ่และเล่นรดน้ำสงกรานต์ ควรสอดแทรกสิ่งที่ไม่ควรทำให้เด็กรู้ด้วย เช่น เวลาเล่นน้ำสงกรานต์ไม่ควรใช้น้ำแข็งหรือน้ำผสมสี เพราะอาจเกิดอันตรายได้ เป็นต้น การปฏิบัติดังกล่าวจะเป็นประโยชน์ต่อเด็ก ดังนั้นครูและพ่อแม่ควรเป็นตัวอย่างที่ดีให้แก่เด็ก และอบรมสิ่งที่ควรปฏิบัติให้เด็กรู้และเข้าใจ เมื่อเด็กเห็นตัวอย่างที่ดีจากผู้ใหญ่ เด็กก็จะเป็นผู้สืบทอดประเพณีที่ดีงามต่อไป

       เป็นอย่างไรกันบ้างกับสาระน่ารู้ที่ทาง EdTech Creation นำมาเสนอในวันนี้ สำหรับครั้งหน้าเราจะนำเรื่องราวน่ารู้เกี่ยวกับเรื่องอะไรมาฝากอีก ต้องคอยติดตามกันนะคะ


รายการอ้างอิง

โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ. นิยามและประวัติความเป็นมาของสงกรานต์. สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 
       2558, จาก http://www.saranukromthai.or.th/sub/book/book.php?book
       =35&chap=2&page=t35-2-infodetail01.html

โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ. ประกาศสงกรานต์. สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2558, จาก http://www.
       saranukromthai.or.th/sub/book/book.php?book=35&chap=2&page=t35-2-infodetail02.html

โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ. ประเพณีสงกรานต์ในภาคต่างๆ . สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2558, จาก
       http://www.saranukromthai.or.th/sub/book/book.php?book=35&chap=2&page=t35-2-info
       detail04.html

บุบผา เรืองรอง. (2556). สอนลูกเรื่องวันสงกรานต์ (Songkran). สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2558, จากhttp://
       taamkru.com/th/สอนลูกเรื่องวันสงกรานต์/

 

 

 

 

centrsnabdielf at 20 September 2019 14:22
Агрегатор Я. такси Самара позволяет людям вызвать транспорт в любое удобное вам время. Сделать заказ авто вы можете несколькими способами: через специальное мобильное приложение, закачав его, на сайте, по телефону Яндекс такси. Вам надо написать время когда необходима авто, свой номер сотового, местоположение. Заказывают Яндекс такси вместе с детским креслом для перевозки детей, вечером после посиделок безопаснее воспользоваться Я. такси, чем садиться в транспорт нетрезвым, в аэропорт или на вокзал спокойнее пользоваться Яндекс такси и не думать где оставить свой транспорт. Платеж происходит наличным или безналичным переводом. Время приезда Я. такси составляет от трех до семи минут ориентировочно. Положительные моменты работы в Я. такси: Моментальная регистрация в приложение, Незначительная комиссия, Выплаты мгновенные, Постоянный поток заказов, Оператор круглыми сутками на связи. Для выполнения работ в Yandex такси автовладельцу надо оформиться самому и машину, это займёт 5 мин. Наша комиссия будет составлять не свыше пятнадцать % отдохода. Возможно получить зарплату в любое время. У вас всегда будут заявки. Если возникнутвопросы возможно соединиться с круглосуточно функционирующей службой поддержки. Я. такси даёт возможность гражданам очень быстро доехать до места назначения. Заказывая наше современное Я. такси вы получаете первоклассный сервис в г. Самара. яндекс такси работа водителем самара : <a href=https://centrsnab163.ru>работа от работодателей водитель такси</a>